Ventilatie en schimmelvorming zijn direct met elkaar verbonden: wanneer de luchtvochtigheid in huis boven de 70% stijgt en er onvoldoende ventilatie is, ontstaan binnen 24 tot 48 uur de eerste schimmelsporen. Bovendien ziet u deze zwarte vlekken vooral in badkamers, slaapkamers en bij kozijnen. Daarnaast veroorzaken schimmels niet alleen lelijke plekken, maar ook gezondheidsklachten zoals hoesten, benauwdheid en verergering van astma.
In moderne, goed geïsoleerde woningen is ventilatie nog belangrijker geworden. Echter, juist deze woningen houden vocht vast wanneer er geen adequate ventilatie aanwezig is. Daarom leggen we in dit artikel uit hoe ventilatie en schimmelvorming samenhangen, welke ventilatiesystemen werken volgens de NTA 8800, en wat u als woningeigenaar kunt doen om vochtproblemen te voorkomen.
Waarom ontstaat schimmel bij te hoge luchtvochtigheid?
Schimmelvorming begint zodra de relatieve luchtvochtigheid langdurig boven de 70% komt. Namelijk, voor de meeste schimmelsoorten zijn temperaturen tussen 4 en 40°C en een relatief vochtgehalte van 70 tot 100% ideaal. Warme, vochtige lucht koelt namelijk af tegen koude oppervlakken zoals slecht geïsoleerde muren of enkelglas ramen. Daardoor ontstaat condensatie, en op deze natte plekken ontwikkelen schimmelsporen zich razendsnel tot zichtbare kolonies.
Vervolgens zorgen te hoge CO2-waarden en vocht voor diverse gezondheidsklachten. Daarnaast komen huisstofmijt en andere allergenen vaker voor in vochtige woningen. Het RIVM bevestigt dat vochtige huizen significant meer gezondheidsrisico’s met zich meebrengen dan droge woningen. Uiteindelijk zijn vochtplekken, condens en schimmel niet alleen vervelend, maar ook slecht voor uw woning en uw gezondheid.
Ventilatie en schimmelvorming: de rol van moderne isolatie
Moderne woningen zijn volgens het Bouwbesluit steeds beter geïsoleerd. Dit houdt warmte beter vast en verlaagt uw energierekening. Echter, goede isolatie betekent ook dat vocht moeilijker naar buiten kan. Daarom is ventilatie volgens ISSO 82.1 essentieel: zonder goede luchtverversing blijft vochtige lucht binnen en slaat deze neer op koude plekken. Kortom, een goed geïsoleerde woning vraagt om een goed ventilatiesysteem.
Ventilatie en schimmelvorming: wat zijn de belangrijkste oorzaken?
Nederlandse woningen kampen met verschillende oorzaken van schimmel. Bovendien zijn veel van deze problemen te voorkomen met de juiste maatregelen. De meest voorkomende oorzaken zijn:
- Slechte ventilatie in badkamer, slaapkamer of keuken
- Condensatie op ramen, kozijnen en koude buitenmuren
- Lekkages in dak, gevel of leidingen
- Opstijgend vocht vanuit de fundering
- Binnen drogen van wasgoed zonder extra ventilatie
- Onvoldoende verwarming in de winter
Veel vochtproblemen ontstaan door een combinatie van lekkage, optrekkend vocht, condensatie en gebrekkige ventilatie. Daarnaast speelt bewonersgedrag een grote rol. Meer dan 90 minuten douchen per huishouden per week verhoogt bijvoorbeeld de kans op vocht en schimmelvorming aanzienlijk. Ook koken zonder afzuigkap en het binnen drogen van wasgoed produceren grote hoeveelheden vocht.
Waarom ventilatie verplicht is volgens het Bouwbesluit
Eisen voor ventilatie zijn vastgelegd in het Bouwbesluit 2012, zowel voor nieuwbouw als bestaande woningen. Woningeigenaren zijn verplicht om voldoende ventilatievoorzieningen te hebben en deze goed te onderhouden. Namelijk, bouwtechnische gebreken zoals kapotte ventilatieroosters, verstopte kanalen of een defecte ventilatiebox dienen door de eigenaar te worden opgelost. Meer informatie over ventilatie-eisen vindt u op Rijksoverheid.nl.
Welke ventilatiesystemen bestaan er volgens de NTA 8800?
Bij het bepalen van de energieprestatie volgens de NTA 8800 spelen ventilatiesystemen een belangrijke rol. EP-adviseurs van Labelcert beoordelen tijdens een opname welk systeem aanwezig is en hoe dit presteert. Vervolgens wordt dit verwerkt in de energieprestatieberekening volgens ISSO 82.1. Er zijn verschillende typen ventilatie, elk met eigen voor- en nadelen.
Ventilatie en schimmelvorming: natuurlijke ventilatie
Spuiventilatie is de traditionele methode waarbij u ramen en deuren opent om vochtige binnenlucht te vervangen door droge buitenlucht. In 10 tot 15 minuten ververst u de lucht volledig. Echter, deze methode heeft grote nadelen: ze werkt alleen bij voldoende wind en temperatuurverschil, verspilt veel warmte-energie en biedt geen controle over de luchtstroom. Daarom is spuiventilatie alleen geschikt als aanvulling op mechanische ventilatie.
Ventilatiesysteem C: mechanische afvoer met natuurlijke toevoer
Ventilatiesysteem C bestaat uit natuurlijke luchttoevoer via ventilatieroosters in kozijnen en mechanische luchtafvoer door een ventilatiebox. De afzuiging gebeurt in natte ruimtes zoals keuken, badkamer en toilet. Dit systeem zorgt voor continue luchtverversing en is het meest voorkomende systeem in Nederlandse woningen uit de jaren 80 tot heden. Bovendien is het relatief goedkoop in aanschaf en onderhoud.
Ventilatiesysteem D: balansventilatie met warmteterugwinning
Ventilatiesysteem D omvat mechanische luchttoevoer én mechanische luchtafvoer via een balansventilatiekast. Nieuwere huizen hebben vaak balansventilatie met warmteterugwinning (WTW). Dit betekent dat warmte uit de afgevoerde lucht wordt gebruikt om de binnenkomende buitenlucht op te warmen. Daardoor verliest u minder energie en verbetert uw energielabel aanzienlijk. Uiteindelijk kan dit systeem tot 90% van de warmte terugwinnen, wat jaarlijks honderden euro’s bespaart op uw energierekening.
Ventilatie en schimmelvorming: praktische adviezen om schimmel te voorkomen
Ventilatie en schimmelvorming kunt u beïnvloeden met het juiste bewonersgedrag en onderhoud. Daarnaast zijn er specifieke maatregelen per ruimte die helpen om vocht te beheersen. Ook kunt u direct actie ondernemen door een energielabel aan te vragen bij Labelcert.
Dagelijks ventileren door de hele woning
Open ramen en deuren wijd open, bij voorkeur één tot twee keer per dag gedurende 15 tot 30 minuten. Zet klepraampjes of ventilatieroosters tegenover elkaar open, zodat er een constante luchtstroom ontstaat. Kies bij voorkeur ramen die niet aan de straatkant liggen en direct contact hebben met buitenlucht. Echter, laat ventilatieroosters in kozijnen altijd open staan – sluit deze nooit af, ook niet in de winter.
Ventilatie en schimmelvorming in de badkamer: vochtproductie direct afvoeren
Houd de badkamerdeur tijdens het douchen dicht en zet de mechanische ventilatie op de hoogste stand. Een badkamerventilator met sensor of timer zuigt automatisch vochtige lucht af. Plaats deze ventilator zo dicht mogelijk bij de douche voor optimaal effect. Daarnaast kunt u vochtproductie beperken door korter te douchen en handdoeken buiten de badkamer te laten drogen. Ook helpt het om tegels, voegen en naden regelmatig schoon te maken: schimmel hecht zich namelijk sneller op kalk en vuil.
Woon- en slaapkamer: verse lucht waar mensen zijn
Zorg voor frisse en droge lucht door roosters of hooggeplaatste klepramen in vertrekken waar personen aanwezig zijn. Vervolgens kunt u het ventilatiesysteem op de juiste stand zetten: hoogstand wanneer de bezetting gelijk of hoger is dan het aantal slaapkamers, anders middenstand. Ook kunt u het systeem op hoogstand zetten bij geurtjes of veel vocht, bijvoorbeeld tijdens het koken. Zet altijd de afzuigkap aan bij het koken en droog wasgoed bij voorkeur buiten of in een ruimte met mechanische afzuiging.
Onderhoud van ventilatiesystemen: essentieel voor goede werking
Zowel ventilatiesysteem C als systeem D moeten regelmatig worden onderhouden om goed te blijven functioneren. EP-adviseurs controleren tijdens een labelopname of ventilatievoorzieningen schoon en compleet zijn. Namelijk, slecht onderhoud leidt tot verminderde luchtkwaliteit, hogere energiekosten en schimmelvorming. Daarom is jaarlijks onderhoud essentieel voor een optimaal binnenklimaat.
Wat kunt u zelf onderhouden aan ventilatie?
Reinig ventilatieroosters in kozijnen minimaal twee keer per jaar met warm water en afwasmiddel. Vervolgens kunt u de roosters goed laten drogen voordat u ze terugplaatst. Ook badkamer- en toiletventilators verdienen minimaal één keer per jaar aandacht: stofzuig het rooster en reinig de ventilator met een vochtige doek. Daarnaast adviseren wij om filters van een balansventilatiesysteem minimaal vier keer per jaar te vervangen of te reinigen volgens de gebruiksaanwijzing.
Professioneel onderhoud van balansventilatie
Voor balansventilatie met warmteterugwinning is professioneel onderhoud noodzakelijk. Laat minimaal eens per drie jaar een installateur de kanalen, de warmtewisselaar en de ventilatiebox controleren en reinigen. Daarnaast kunt u energiesubsidies aanvragen voor onderhoud en verbetering van ventilatiesystemen via RVO.nl. Echter, vergeet niet dat een goed onderhouden ventilatiesysteem langer meegaat en energie bespaart.
Ventilatie en schimmelvorming: conclusie en actie
Ventilatie en schimmelvorming zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Daarom is het essentieel om voldoende te ventileren, uw ventilatiesysteem goed te onderhouden en bewust om te gaan met vochtproductie. Bovendien helpt een juist ingesteld ventilatiesysteem volgens NTA 8800 niet alleen tegen schimmel, maar verbetert het ook uw energielabel en daarmee de waarde van uw woning. Kortom, investeer in goede ventilatie en voorkom gezondheidsklachten en kostbare schade aan uw woning. Vervolgens kunt u direct aan de slag door jaarlijks roosters te reinigen, filters te vervangen en professioneel onderhoud in te plannen. Ten slotte adviseren we om bij twijfel over ventilatie en schimmelvorming altijd een EP-adviseur of installateur te raadplegen voor een grondige analyse van uw woning.
Lees ook: Twee-onder-een-kapwoning jaren 90 verduurzamen: effectieve eerste stappen
