Een BENG en koolstofneutrale woning zijn twee begrippen die vaak door elkaar worden gebruikt, maar er is een belangrijk verschil. Daarnaast staat BENG voor Bijna EnergieNeutraal Gebouw en is sinds 2021 de verplichte norm voor nieuwbouw in Nederland. Echter, een koolstofneutrale woning gaat nog een stap verder: er is vrijwel geen CO₂-uitstoot meer over de volledige energieketen. Bovendien leggen we in deze blogpost uit wat het verschil is, hoe ver de Nederlandse praktijk al is en wat dit voor u als woningeigenaar betekent.
Wat is BENG precies en wat zijn de eisen voor een BENG en koolstofneutrale woning?
Sinds 1 januari 2021 moet elke nieuwbouwwoning in Nederland voldoen aan de BENG-eisen. Bovendien zijn deze eisen gebaseerd op de NTA 8800-methodiek en bestaan uit drie indicatoren. Vervolgens bepalen deze indicatoren samen de energieprestatie van een gebouw.
De drie BENG-indicatoren uitgelegd voor BENG en koolstofneutrale woning
De eerste indicator, BENG 1, betreft de energiebehoefte voor verwarming en koeling. Deze wordt uitgedrukt in kWh per vierkante meter gebruiksoppervlak per jaar. Kortom, deze eis stuurt op de kwaliteit van de gebouwschil: isolatie, kierdichting, ramen en zonwering. Daarnaast ligt de grenswaarde voor grondgebonden woningen globaal tussen 55 en 70 kWh/m².jr. Dit is afhankelijk van het gebouwtype en de geometrie.
Daarnaast regelt BENG 2 het primaire fossiele energiegebruik. Dit omvat niet alleen verwarming, maar ook hulpenergie zoals ventilatoren en pompen. Vervolgens bepaalt BENG 3 het minimale aandeel hernieuwbare energie dat de woning moet opwekken of gebruiken. Bijvoorbeeld via een warmtepomp of zonnepanelen. Bovendien ligt dit percentage voor woningen tussen de 40% en 50%.
Daarnaast is BENG een bouwkundige norm die vooral geldt voor nieuwbouw. Voor bestaande woningen is BENG niet verplicht, tenzij er sprake is van een ingrijpende verbouwing. Meer informatie over de precieze eisen vindt u op de website van RVO.
Wat is het verschil tussen een BENG en koolstofneutrale woning?
Het is belangrijk om te begrijpen dat een BENG en koolstofneutrale woning niet hetzelfde zijn. Namelijk zorgt BENG ervoor dat nieuwbouwwoningen een lage energiebehoefte hebben en deels op hernieuwbare energie draaien. Echter, er blijft vaak nog fossiele energie in het spel. Bijvoorbeeld via de elektriciteitsmix of een eventuele gasaansluiting.
Waar BENG ophoudt en koolstofneutraliteit begint bij een BENG en koolstofneutrale woning
Een energieneutrale woning heeft op jaarbasis een energiebalans van nul. Kortom, de gebouwgebonden energie die wordt verbruikt, wordt volledig gecompenseerd door eigen opwek. Daarbij gaat dit via zonnepanelen of andere duurzame bronnen. Daarnaast gaat een koolstofneutrale woning nog verder door ook de CO₂-uitstoot uit de energieketen volledig te elimineren. Dit betekent geen fossiele warmtebron, zoveel mogelijk hernieuwbare stroom en in ambitieuze gevallen ook CO₂-arme bouwmaterialen.
Kortom, BENG stuurt dus primair op gebouwgebonden energieverbruik en laat rest-CO₂-emissies toe. Bovendien wordt gebruikersgedrag niet meegenomen in de BENG-berekening. Bijvoorbeeld het stroomverbruik van huishoudelijke apparatuur of het laden van een elektrische auto. Uiteindelijk moet u als woningeigenaar zelf kiezen hoe ver u wilt gaan richting volledige koolstofneutraliteit.
Hoe ver is de praktijk in Nederland met BENG en koolstofneutrale woningen?
In de nieuwbouw zijn grote stappen gezet. Namelijk voldoen vrijwel alle woningen die sinds 2021 zijn gebouwd aan de BENG-eisen en zijn gasloos opgeleverd. Daardoor komt een gemiddelde nieuwbouwwoning dicht bij energieneutraal voor gebouwgebonden gebruik. Toch is volledige CO₂-neutraliteit nog niet de standaard.
Nieuwbouw: dichtbij energieneutraal, maar nog niet volledig CO₂-vrij
Een typische nieuwbouwwoning heeft tegenwoordig een Rc-waarde van 4,5 tot 6,0 m²K/W, drievoudig glas en een lucht- of bodemwarmtepomp. Daarnaast wordt balansventilatie met warmteterugwinning standaard toegepast. Ook worden standaard 8 tot 14 zonnepanelen geïnstalleerd. Echter, netverliezen, de fossiele component in de elektriciteitsmix en gebruikersgedrag zorgen ervoor dat deze woningen op papier energieneutraal zijn. Toch zijn ze in de praktijk nog niet volledig CO₂-vrij.
Bovendien speelt seizoensopslag een rol: in de winter is er minder zonne-energie beschikbaar, terwijl de warmtevraag juist piekt. Daardoor moet een deel van de benodigde energie alsnog van het net komen. Dit is vaak nog deels fossiel opgewekt.
Bestaande bouw: nog een lange weg te gaan naar BENG en koolstofneutrale woning
Het gros van de bestaande woningen haalt het BENG-niveau niet. Namelijk heeft volgens cijfers van het CBS een aanzienlijk deel van de Nederlandse woningen nog energielabel D, E, F of G. Daarnaast is gas nog steeds de dominante warmtebron in de bestaande voorraad. Vervolgens maken gemeenten wijkwarmteplannen en transitievisies om stap voor stap richting 2050 aardgasvrij en CO₂-neutraal te komen.
Uiteindelijk verduurzamen veel individuele eigenaren stapsgewijs: eerst isolatie, dan een hybride warmtepomp en later volledig elektrisch. Kortom, de bestaande bouw loopt nog fors achter op nieuwbouw. Echter, de beweging is wel ingezet.
Wat betekent een BENG en koolstofneutrale woning voor u als eigenaar?
Als u een nieuwbouwwoning koopt, hoeft u zich geen zorgen te maken over de BENG-eisen. Want de ontwikkelaar regelt de berekeningen en zorgt voor een definitief energielabel bij oplevering. Echter, als eigenaar van een bestaande woning kunt u de BENG-logica gebruiken als routekaart. Daarmee gaat u richting een duurzamere, en zelfs koolstofneutrale woning.
Stapsgewijs naar een BENG en koolstofneutrale bestaande woning
Begin met het verlagen van de energiebehoefte (vergelijkbaar met BENG 1). Namelijk, isoleer uw dak, gevels, vloer en vervang oud glas door HR++ of triple glas. Daarnaast zorgt kierdichting en zonwering voor minder warmteverlies en oververhitting.
Vervolgens kunt u het fossiele energiegebruik verlagen (vergelijkbaar met BENG 2). Overweeg de stap van een HR-ketel naar een hybride warmtepomp en later naar een volledig elektrische warmtepomp. Ook helpt een efficiënt ventilatiesysteem met warmteterugwinning hierbij.
Tot slot vergroot u het aandeel hernieuwbare energie (vergelijkbaar met BENG 3). Installeer zonnepanelen, eventueel in combinatie met een zonneboiler of PVT-panelen. Daarmee kunt u een flink deel van uw elektriciteitsverbruik zelf opwekken en de CO₂-voetafdruk van uw woning fors verkleinen. Daarnaast kunt u na deze maatregelen een nieuw energielabel aanvragen om de waardestijging van uw woning officieel vast te leggen.
Wat kost het om naar een BENG en koolstofneutrale woning te gaan?
De kosten voor verduurzaming variëren sterk per woningtype en gekozen maatregelen. Echter, onderstaande bedragen geven een indicatief beeld van wat u kunt verwachten. Alle prijzen zijn inclusief btw en gebaseerd op consumentenprijzen.
Isolatie en ventilatie: de basis voor lagere energievraag
Spouwmuurisolatie kost ongeveer €10 tot €25 per vierkante meter gevel. Daardoor betaalt u voor een gemiddelde woning tussen de €1.000 en €3.000. Bovendien kunt u 10% tot 30% op uw gasverbruik besparen. Dit is afhankelijk van het woningtype. Dakisolatie aan de binnenzijde kost ongeveer €40 tot €80 per vierkante meter. Daarmee komt de totale investering uit op €3.000 tot €8.000. Daarnaast zorgt vloerisolatie voor extra comfort en kost dit ongeveer €30 tot €70 per vierkante meter. Oftewel €2.000 tot €5.000 in totaal.
Ook draagt HR++ of triple glas bij aan een lagere energiebehoefte. Namelijk kost HR++ glas ongeveer €130 tot €200 per vierkante meter. Terwijl triple glas tussen de €200 en €300 per vierkante meter kost. Dit is exclusief kozijnvervanging. Vervolgens kan een ventilatiesysteem met CO₂-sturing ongeveer €1.500 tot €4.000 kosten. Daarnaast kost balansventilatie met warmteterugwinning tussen de €4.000 en €8.000.
Warmtepomp en zonnepanelen: richting koolstofvrij
Een luchtwarmtepomp kost inclusief installatie ongeveer €8.000 tot €15.000. Terwijl een bodemwarmtepomp (brine-water) tussen de €15.000 en €25.000 kost. Dit is inclusief bronnen. Echter, een hybride warmtepomp is goedkoper en kost ongeveer €5.000 tot €9.000. Bovendien is deze variant geschikt als tussenstap.
Zonnepanelen kosten gemiddeld €1.000 tot €1.500 per kWp inclusief installatie. Voor een systeem van 10 panelen (ongeveer 4 kWp) betaalt u dus €4.000 tot €6.000. Daarnaast levert dit jaarlijks ongeveer 3.500 tot 4.000 kWh op. Dit is voldoende voor een aanzienlijk deel van het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden.
Subsidies en financiering voor BENG en koolstofneutrale woning
Gelukkig zijn er diverse subsidieregelingen en financieringsmogelijkheden beschikbaar om de stap naar verduurzaming betaalbaar te maken. Kortom, het loont om u goed te oriënteren op de beschikbare regelingen.
ISDE en andere subsidies
Via de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) kunt u subsidie aanvragen voor een warmtepomp, zonneboiler of biomassaketel. Bovendien bedraagt de subsidie voor een volledig elektrische warmtepomp ongeveer €2.100 tot €3.000. Meer informatie vindt u op de website van RVO.
Daarnaast bieden gemeenten soms lokale subsidieregelingen aan voor isolatie of zonnepanelen. Ook kunt u gebruikmaken van het Warmtefonds voor een energiebespaarlening met een lage rente. Vervolgens is het verstandig om uw gemeente te raadplegen voor actuele regelingen in uw regio.
Conclusie: BENG en koolstofneutrale woning als kompas voor de toekomst
De invoering van BENG en koolstofneutrale woning als norm markeert een belangrijke stap in de Nederlandse verduurzaming. Echter, BENG is slechts een basisnorm voor nieuwbouw. Terwijl koolstofneutraliteit de volgende fase is waarin de volledige CO₂-voetafdruk tot nul wordt teruggebracht. Bovendien laat de praktijk zien dat nieuwbouw ver gevorderd is. Toch blijft de bestaande bouw een grote uitdaging.
Als eigenaar van een bestaande woning kunt u de BENG-logica gebruiken als leidraad: eerst isoleren, dan installaties verduurzamen en tot slot hernieuwbare energie opwekken. Daarmee maakt u uw woning toekomstbestendig, comfortabeler en waardevol. Wilt u weten welke maatregelen voor uw situatie het meeste opleveren, lees dan hoe u stap voor stap uw energielabel kunt verbeteren. Uiteindelijk is een BENG en koolstofneutrale woning niet alleen goed voor het klimaat. Maar ook voor uw portemonnee en woongenot.
Lees ook: Zonnepanelen en dakopbouw: de juiste volgorde van aanpak voor optimaal rendement
